Volo leo eu e contádesme despois

domingo 27 de outubro do 2019, por Horacio González Diéguez.

Citar

González Diéguez, Horacio. Volo leo eu e contádesme despois [online]. Santiago de Compostela, España, VHPlab, outubro de 2019 [versión de outubro de 2019] [Consultado el ]. Disponible en Internet: https://www.vhplab.net/spip.php?article428

"El arte está muerto. El cadáver del Cid cabalga a lomos de Babieca. Un ejército de zombies perpetúa la escena reproduciendo la ilusión de una batalla por venir que ya no es posible. Los árabes se han ido. Un agente del orden con ánimo de mantener el funcionamiento de la maquinaria da instrucciones de montar su cadáver a lomos de un caballo. Su pervivencia como fantasma alimenta en la multitud que lo rodea la ilusión épica de futuras batallas por librar en las que alguna clase de transformación es aún posible. Fascinada, la multitud reproduce una y otra vez la escena de un ritual sin vida en el que deviene zombie. El lugar desde el que hablamos es una batalla perdida en el ámbito del lenguaje, la del saber lo que es hoy el arte. Asumimos que los lenguajes, códigos y modos de hacer en los que nos reconocemos ni forman parte del cuerpo ni pueden transformarlo, sin embargo el cuerpo del arte existe, aunque esa existencia se limite a un constante ejercicio autorreferencial en el que simular sus propias condiciones de posiblidad. Vaciado de potencia existe para existir. Las energías vivas que lo poblaban han iniciado ahora el tránsito y nosotrxs con ellas."
Agentes del Caos

Vivimos ao remate dun proceso de inflación artística que foi desenvolvéndose dende a última festa dos anos 90 (Lost in Sound) ata a fase de decadencia actual, explicitada no conxunto arqueolóxico do descampado da cultura. Non deixa de ser curioso como o elemento que preside o centro neurálxico do leviatán en que se converteu a maior institución cultural de Galicia sexa a figura dunha balea: un tobogán laranxa que non está situado nunha biblioteca, nin nun centro de investigación, nin nun museo, se non que reside nun parque infantil. Cada vez que o descampado da cultura quere encherse a rebentar de xente, abraza o espectáculo de masas e disfrázase de parque de atraccións para entretemento de nenos e familias, co fin de amortecer a abismal diferencia que hai entre as cifras de inversión e os resultados obtidos.

O museo é unha institución cultural parapetada no século pasado que produce paradoxos anacrónicos como a palabra acesibilidade (para unhas, portas grandes e ramplas de cemento; para outras programación aberta e xestión participativa). O único desprazamento recente que fixo esta institución foi o que vai dende o almacén do espolio a Disney World, pasando pola feira de mostras e a exposición universal. Así e todo, a redución de asistentes a inauguracións e saraos culturais, a progresiva redución orzamentaria e o baleiro de contidos, levaron ás institucións culturais á marxinalidade. Hoxe vivimos nun contexto de delirio e desaparición, de mastodontes pechados e proxectos que prefiren vivir nunha fantasía a facer un diagnóstico da situación crítica pola que pasan.

A arte contemporánea é un delirio, un corpo morto incapaz de manterse por si mesmo. Pensar en museos, galerías ou revistas de arte contemporánea como entidades autosuficientes ou viables é unha fantasía. Son, como todo o resto do tecido necrosado, un fantasma presente, pendente dunha reconversión industrial. Tratar de vender camisetas de artista para financiar unha revista e arruinarse é delirante. Como o é recibir mais solicitudes de prácticas gratuítas, de traballo escravo en réxime de explotación, que asistentes á flamante presentación do último numero da revista -con vodka e xenebra gratis, cortesía de Nordés-. Dous anos despois da desaparición de Plétora, en 2017, Sibila seguía escribíndonos; un ano mais tarde, en 2018, todas líamos a Remedios Zafra sabéndonos Sibilas.

E que podemos facer con este cadáver cultural? Citándonos a nos mesmas, no texto de presentación do III Foro negro: Nin convocar un espírito morto, nin facer o inxente esforzo de producir o espellismo de algo que xa no existe. Non! Debemos enterralo, facer unha festa, un ritual de paso, para poder transitar cara o outro lado. Falemos, pois, de que facer coas artistas, coa morea de zombis que rodeamos o cadáver do Cid a lomos de Babieca. Fagámolo dende a autocrítica, analizando as nosas malas prácticas, para non levalas a onde vaiamos.

Durante o século pasado a figura do artista foi a dun explorador a soldo do capital, un eficiente colonizador de espazos para as dinámicas mercantilistas e de auto-explotación. O noso recente achegamento a arte social, á intervención socio-comunitaria a través da cultura é cuestionable. Na maioría dos casos, acabou sendo un exercicio colonialista, un aterraxe ao barrio como o de Marcus Brody a Exipto. En ocasións, incluso, un descarado fake, outra burbulla da que extraer beneficios. Sen ir máis lonxe, no barrio de San Pedro, vimos artistas como Carlos Alba que recibiu 5.000€ dunha convocatoria de produción para intervir en Zona C, a cambio de expoñer obra previamente producida e facer media ducia de fotos bebendo cañas cos peregrinos da zona. Podemos e debemos ser outro tipo de exploradoras, como Vites en Ser-Xesta.

Con todo, a nosa maior burbulla non é a da arte social, é a da produción artística en si mesma. Somos cada vez menos espectadoras e máis artistas. O museo de arte contemporánea ofrece unha estampa minimalista de silencio, salas baleiras e ausencia de visitantes, mentres a facultade de Belas Artes titula, cada ano, a centos de persoas dispostas a ser artistas que non visitarán nunca un museo de arte contemporánea. Non fomos capaces de comprender a consecuencia última da figura do produtor-consumidor, prosumer, adiantada por Alvin Toffler: a desaparición do público, do suxeito expectante. Morto Escoitar e borrado o seu arquivo, decátome, unha vez mais, da lucidez de algunhas das ideas que habitaban o proxecto. Hoxe, ninguén quere escoitar, todo o mundo quere gravar. Converter a gravación nun acto de escoita é un profundo acto de subversión e reivindicación do sonoro.

Maperos e artistas de Mileto, un único consello teño: Abandonade a arte! Sodes os Onoda do século XXI, convencidos de que a batalla prosegue, cando a guerra rematou hai décadas. A vosa bandeira quedou no bando perdedor, vivides un delirio, ofuscados pola selva e o illamento. Deixade as armas e volvede a civilización. Iniciade o tránsito a lugares vivos nos que aínda haxa posibilidade de transformación. Escoitade en lugar de gravar, camiñade en lugar de cartografar, divulgade en lugar de arquivar. O tempo do documento, do arquivo e da cartografía pasou.

Referencias mencionadas ao longo da presentación por orde de aparición

Chus Martínez Entomología de lo local, Tentativas Críticas, Agentes del Caos, Lost in Sound, Germán Labrador Conferencia inaugural do proxecto ’Unha gran Burla Negra’, Pablo Orza Esquizoanálise GZ, Ania González y Horacio González Nuevas formas de institucionalidad; interinstitucionalidad, parainstitucionalidad, necroinstitucionalidad, Colectiva dun colectivo, Ania González y Horacio González As the world falls down, Plétora, Daniel L. Abel Os espazos e as anomalías institucionais na arte contemporánea en Galicia, III Foro Negro da Cultura, Fur Alle Falle Denuncia ou confesión, Paula Pin obradoiro de bonecas Vudú, Inmersiones 2018, En Torno A La Hoguera, Markus Brody, Carlos Alba The Observation of Trifles, Jacques Rancière El maestro ignorante, Diego Vites Ser-Xesta, Alvin Toffler La tercera ola, Escoitar, Hiroo Onoda, 7H Cooperativa ReDescubrir o Rural, Ergosfera La comunicación informal en la ciudad: ¿sueñan los grafitis con ser pintadas?, Deseño e creación de vidreiras de cartón e celofán de cores, inspiradas en 5 rosetóns románicos e góticos.